dontbemed

Y học chứng cứ song ngữ

Từ đan len đến giải đố, những sở thích này có thể giảm nguy cơ sa sút trí tuệ của bạn

From purling to puzzles, these hobbies could reduce your dementia risk

Từ đan len đến giải đố, những sở thích này có thể giảm nguy cơ sa sút trí tuệ của bạn
Show
Hide
EN – VI
VI – EN

Dementia is now the leading cause of death in Australia.

Sa sút trí tuệ hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở Úc.

About 446,000 people currently live with a brain condition that may affect their memory, thinking and behaviour. And this number is projected to almost double by 2065.

Hiện có khoảng 446.000 người sống chung với tình trạng bệnh não có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy và hành vi của họ. Và con số này được dự đoán sẽ tăng gần gấp đôi vào năm 2065.

That sounds frightening, especially as we age or watch loved ones get older. But dementia risk isn’t just the result of genetics, old age or bad luck.

Điều đó nghe có vẻ đáng sợ, đặc biệt khi chúng ta già đi hoặc chứng kiến những người thân yêu lớn tuổi. Nhưng nguy cơ sa sút trí tuệ không chỉ là kết quả của di truyền, tuổi già hay vận rủi.

Rather, research suggests up to 40% of dementia cases worldwide may be linked to lifestyle factors we can change. One of these may be what hobbies you have.

Thay vào đó, nghiên cứu cho thấy tới 40% các trường hợp sa sút trí tuệ trên toàn thế giới có thể liên quan đến các yếu tố lối sống mà chúng ta có thể thay đổi. Một trong số đó có thể là sở thích của bạn.

So why are hobbies good for the mind? And which ones will help keep your brain sharp?

Vậy tại sao sở thích lại tốt cho trí óc? Và sở thích nào sẽ giúp giữ cho bộ não của bạn luôn minh mẫn?

Understanding dementia risk

Hiểu về nguy cơ sa sút trí tuệ

The latest Lancet Commission on dementia prevention, intervention and care pooled data from many large studies around the world.

Ủy ban Lancet mới nhất về phòng ngừa, can thiệp và chăm sóc sa sút trí tuệ đã tổng hợp dữ liệu từ nhiều nghiên cứu lớn trên toàn thế giới.

It identified 14 modifiable risk factors for dementia at different stages of life. This means if you avoid or reduce these factors, you may be less likely to have dementia in older age.

Ủy ban đã xác định 14 yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ có thể thay đổi ở các giai đoạn sống khác nhau. Điều này có nghĩa là nếu bạn tránh hoặc giảm các yếu tố này, bạn có thể ít có khả năng mắc sa sút trí tuệ khi về già.

The 14 factors include:

14 yếu tố bao gồm:

less education in early life

ít học vấn trong giai đoạn đầu đời

hearing loss

mất thính lực

lack of exercise

thiếu tập thể dục

obesity

béo phì

diabetes

tiểu đường

high cholesterol

cholesterol cao

high blood pressure, particularly in mid-life

huyết áp cao, đặc biệt là ở tuổi trung niên

smoking, particularly in adulthood

hút thuốc, đặc biệt là khi trưởng thành

excessive alcohol consumption

tiêu thụ rượu bia quá mức

untreated vision loss

mất thị lực không được điều trị

air pollution

ô nhiễm không khí

traumatic head injury

chấn thương đầu do chấn động

depression

trầm cảm

social isolation.

cô lập xã hội.

Importantly, none of this means you are to blame if you develop dementia. But this research suggests our everyday choices are not trivial, and may help keep our brains healthy for longer.

Điều quan trọng là, không có nghĩa là bạn phải đổ lỗi cho bản thân nếu bạn mắc sa sút trí tuệ. Nhưng nghiên cứu này cho thấy những lựa chọn hàng ngày của chúng ta không hề tầm thường, và có thể giúp giữ cho bộ não của chúng ta khỏe mạnh hơn trong thời gian dài.

Keeping your brain active

Giữ cho bộ não của bạn hoạt động

Researchers often explain these findings using the term “cognitive reserve”. This is the idea that education, engaging work and other mentally stimulating activities create more neural connections in your brain. This may mean you are better at solving problems or doing complex tasks.

Các nhà nghiên cứu thường giải thích những phát hiện này bằng thuật ngữ “dự trữ nhận thức” (cognitive reserve) . Đây là ý tưởng cho rằng giáo dục, công việc đòi hỏi sự tập trung và các hoạt động kích thích tinh thần khác sẽ tạo ra nhiều kết nối thần kinh hơn trong não bạn. Điều này có thể có nghĩa là bạn giỏi hơn trong việc giải quyết vấn đề hoặc thực hiện các nhiệm vụ phức tạp.

People with higher cognitive reserve often deal better with age-related changes or disease in the brain, even before other symptoms such as memory loss become obvious.

Những người có dự trữ nhận thức cao thường đối phó tốt hơn với những thay đổi liên quan đến tuổi tác hoặc bệnh tật ở não, ngay cả trước khi các triệu chứng khác như mất trí nhớ trở nên rõ ràng.

Research suggests hobbies and leisure activities could help boost your cognitive reserve. One systematic review found people who regularly took part in leisure activities had a significantly lower risk of developing dementia, compared to those who did not. The researchers separated these activities into three categories – physical such as walking, cognitive such as puzzles, and social such as joining a club – and found all were associated with reduced dementia risk.

Nghiên cứu cho thấy sở thích và các hoạt động giải trí có thể giúp tăng cường dự trữ nhận thức của bạn. Một đánh giá hệ thống đã phát hiện ra rằng những người thường xuyên tham gia các hoạt động giải trí có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ thấp hơn đáng kể so với những người không tham gia. Các nhà nghiên cứu đã chia các hoạt động này thành ba loại – thể chất như đi bộ, nhận thức như giải đố, và xã hội như tham gia câu lạc bộ – và nhận thấy tất cả đều liên quan đến việc giảm nguy cơ mất trí nhớ.

Is there a single ‘magic’ hobby?

Có một sở thích ‘thần kỳ’ nào duy nhất không?

It’s not that simple, according to current research.

Theo nghiên cứu hiện tại, mọi việc không đơn giản như vậy.

One large Japanese study followed more than 22,000 people without dementia over an 11-year period. It found those who reported having at least one hobby in mid-life had about a 19% lower risk of developing “disabling” dementia – meaning their condition interferes with daily life or requires care – compared with participants who didn’t. And those with several hobbies did even better. Having multiple hobbies was associated with about a 23% reduction in dementia risk. However, no particular kind of hobby appeared to reduce dementia risk more than others.

Một nghiên cứu lớn của Nhật Bản đã theo dõi hơn 22.000 người không mắc bệnh sa sút trí tuệ trong khoảng thời gian 11 năm. Nghiên cứu phát hiện những người báo cáo có ít nhất một sở thích khi ở độ tuổi trung niên có nguy cơ mắc bệnh sa sút trí tuệ “gây suy giảm chức năng” thấp hơn khoảng 19% – nghĩa là tình trạng bệnh ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày hoặc cần được chăm sóc – so với những người không có sở thích. Và những người có nhiều sở thích còn tốt hơn nữa. Việc có nhiều sở thích có liên quan đến việc giảm nguy cơ sa sút trí tuệ khoảng 23%. Tuy nhiên, không có loại sở thích cụ thể nào được cho là giảm nguy cơ sa sút trí tuệ hơn các loại khác.

Australian research has come up with similar findings. One 2023 study found certain literacy and critical thinking tasks – such as writing, solving puzzles or using a computer – were linked to a 9–11% lower dementia risk. Creative activities such as knitting or woodworking were associated with about a 7% reduction. Again, no single hobby came out as the top dementia-preventing activity.

Các nghiên cứu của Úc cũng đưa ra những phát hiện tương tự. Một nghiên cứu năm 2023 đã phát hiện rằng một số nhiệm vụ về khả năng đọc viết và tư duy phản biện – chẳng hạn như viết lách, giải đố hoặc sử dụng máy tính – có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn từ 9–11%. Các hoạt động sáng tạo như đan len hoặc làm đồ gỗ liên quan đến việc giảm khoảng 7%. Một lần nữa, không có sở thích đơn lẻ nào được xác định là hoạt động phòng ngừa sa sút trí tuệ hàng đầu.

This is reassuring, as you don’t have to choose the “perfect” hobby, but one that you enjoy and can do regularly.

Điều này thật đáng mừng, vì bạn không cần phải chọn một sở thích “hoàn hảo”, mà chỉ cần một sở thích mà bạn yêu thích và có thể duy trì thường xuyên.

Bundling the benefits

Kết hợp các lợi ích

Research suggests hobbies help reduce dementia risk because they bring together several ingredients that support overall brain health. These include:

Nghiên cứu cho thấy sở thích giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ vì chúng kết hợp nhiều yếu tố hỗ trợ sức khỏe não bộ tổng thể. Các yếu tố này bao gồm:

cognitive challenge, such as learning new skills and solving problems, which is associated with higher cognitive reserve

thử thách nhận thức, chẳng hạn như học kỹ năng mới và giải quyết vấn đề, điều này liên quan đến khả năng dự trữ nhận thức cao hơn

physical activity, such as dancing and gardening, which has been shown to be one of the most robust protective factors for brain health

hoạt động thể chất, chẳng hạn như khiêu vũ và làm vườn, được chứng minh là một trong những yếu tố bảo vệ mạnh mẽ nhất cho sức khỏe não bộ

reduced stress, as conditions such as depression and chronic stress are linked to higher dementia risk

giảm căng thẳng, vì các tình trạng như trầm cảm và căng thẳng mãn tính có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn

social connection, due to social isolation being a major risk factor for dementia, particularly in older age.

kết nối xã hội, do sự cô lập xã hội là một yếu tố nguy cơ lớn đối với bệnh sa sút trí tuệ, đặc biệt ở người lớn tuổi.

To bundle these ingredients, consider the example of playing cards. Playing solitaire on your phone might tick the cognitive box. But organising a weekly card night with friends adds movement, stress relief – in the form of laughter – and social connection. From a brain‑health perspective, the second option is much more appealing, even though the hobby is the same.

Để kết hợp các yếu tố này, hãy xem xét ví dụ về chơi bài. Chơi solitaire trên điện thoại có thể đáp ứng yêu cầu về nhận thức. Nhưng việc tổ chức một buổi tối chơi bài hàng tuần với bạn bè sẽ bổ sung thêm vận động, giảm căng thẳng – dưới hình thức tiếng cười – và kết nối xã hội. Từ góc độ sức khỏe não bộ, lựa chọn thứ hai hấp dẫn hơn nhiều, mặc dù sở thích là như nhau.

But if you prioritise any one ingredient, social connection should be top of your list. Current evidence suggests social isolation is one of the strongest predictors of dementia risk, alone accounting for about 5% of dementia cases. One long‑running study found older people who were not socially active developed dementia symptoms roughly five years earlier than their socially active peers.

Nhưng nếu bạn ưu tiên bất kỳ yếu tố nào, kết nối xã hội nên là ưu tiên hàng đầu. Các bằng chứng hiện tại cho thấy sự cô lập xã hội là một trong những yếu tố dự đoán mạnh nhất nguy cơ sa sút trí tuệ, tự nó chiếm khoảng 5% các trường hợp sa sút trí tuệ. Một nghiên cứu dài hạn đã phát hiện ra rằng những người lớn tuổi không hoạt động xã hội phát triển các triệu chứng sa sút trí tuệ sớm hơn khoảng năm năm so với những người cùng lứa tuổi hoạt động xã hội.

So, how can I keep my brain healthy?

Vậy, làm thế nào để tôi giữ cho trí não khỏe mạnh?

Hobbies are not a silver bullet against dementia. But they are one practical – and enjoyable – way to reduce several risk factors at once.

Sở thích không phải là liều thuốc tiên chống lại chứng mất trí nhớ. Nhưng chúng là một cách thực tế – và thú vị – để giảm nhiều yếu tố nguy cơ cùng một lúc.

If you’re choosing a hobby, particularly to boost your brain health, here are some questions to ask yourself:

Nếu bạn đang chọn một sở thích, đặc biệt là để tăng cường sức khỏe não bộ, đây là một số câu hỏi bạn nên tự hỏi mình:

will this hobby challenge me mentally?

Sở thích này có thách thức trí óc tôi không?

will it get me moving on a regular basis?

Nó có giúp tôi vận động thường xuyên không?

will it lift my mood, or give me a sense of pleasure or purpose?

Nó có giúp tôi cải thiện tâm trạng, hoặc mang lại cho tôi cảm giác vui vẻ hoặc mục đích sống không?

will it help me see, talk or connect with other people?

Nó có giúp tôi giao tiếp, trò chuyện hoặc kết nối với người khác không?

The more “yes” answers you can give, the more your hobby is likely to keep your brain healthy and engaged.

Bạn càng trả lời được nhiều câu hỏi “có”, sở thích của bạn càng có khả năng giữ cho bộ não khỏe mạnh và năng động.

Celia Harris receives funding from the Australian Research Council, and is the CEO of Memory Aid Pty Ltd.

Celia Harris nhận tài trợ từ Hội đồng Nghiên cứu Úc và là CEO của Memory Aid Pty Ltd.

Ruth Brookman does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Ruth Brookman không làm việc, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào được hưởng lợi từ bài viết này, và đã không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào liên quan ngoài vị trí học thuật của bà.

Có thể bạn quan tâm