dontbemed

Hướng dẫn lâm sàng theo y học chứng cứ

Y tế thế giới

Tế bào gốc có tiềm năng lớn trong điều trị bệnh tiểu đường

Stem cells have potent potential for diabetes treatment

Tế bào gốc có tiềm năng lớn trong điều trị bệnh tiểu đường
Show
Hide
EN – VI
VI – EN

Humans have around 30 trillion cells in our adult bodies. Amazingly, each of these cells came from a handful of about 100 stem cells in the earliest days of development. The ability of these embryonic stem cells to turn into any cell type makes them pluripotent — something that researchers are harnessing in science and medicine today.

Con người có khoảng 30 nghìn tỷ tế bào trong cơ thể trưởng thành. Điều đáng kinh ngạc là, mỗi tế bào này đều bắt nguồn từ một số ít khoảng 100 tế bào gốc trong những ngày phát triển sớm nhất. Khả năng của các tế bào gốc phôi này để biến thành bất kỳ loại tế bào nào khiến chúng trở nên đa tiềm năng — một điều mà các nhà nghiên cứu đang khai thác trong khoa học và y học ngày nay.

The use of human embryonic stem cells in research began in 1998, when several human embryos were donated from couples undergoing in vitro fertilization. From these embryos, scientists generated a virtually unlimited supply of pluripotent cells. Almost 30 years later, these embryonic stem cell lines are still used in many research labs today.

Việc sử dụng tế bào gốc phôi người trong nghiên cứu bắt đầu vào năm 1998, khi nhiều phôi người được hiến tặng từ các cặp vợ chồng trải qua quá trình thụ tinh trong ống nghiệm. Từ những phôi này, các nhà khoa học đã tạo ra nguồn cung cấp tế bào đa tiềm năng gần như vô hạn. Gần 30 năm sau, các dòng tế bào gốc phôi này vẫn được sử dụng trong nhiều phòng thí nghiệm nghiên cứu ngày nay.

Another milestone in stem cell research came in 2007, when two labs — led by Shinya Yamanaka at the University of Kyoto in Japan and by James Thomson at the University of Wisconsin-Madison in the United States — separately published papers on how they had reprogrammed mature cells (like skin cells) back to a stem cell-like pluripotent state.

Một cột mốc quan trọng khác trong nghiên cứu tế bào gốc là vào năm 2007, khi hai phòng thí nghiệm — do Shinya Yamanaka tại Đại học Kyoto (Nhật Bản) và James Thomson tại Đại học Wisconsin-Madison (Hoa Kỳ) dẫn đầu — đã lần lượt công bố các bài báo về cách họ tái lập trình các tế bào trưởng thành (như tế bào da) trở lại trạng thái đa tiềm năng giống tế bào gốc.

These are known as induced pluripotent stem cells. Their main benefit is that they carry a person’s own DNA, enabling more personalized disease-modelling and therapies.

Chúng được gọi là tế bào gốc vạn năng cảm ứng. Lợi ích chính của chúng là chúng mang DNA riêng của một người, cho phép mô hình hóa và điều trị bệnh cá nhân hóa hơn.

How can stem cells be used for diabetes treatment?

Tế bào gốc có thể được sử dụng để điều trị bệnh tiểu đường như thế nào?

In our research lab, we use embryonic stem cells to generate insulin-producing beta cells — the cell type that is destroyed by the immune system in people with Type 1 diabetes. The loss of these insulin-producing beta cells leaves patients dependent on insulin injections to control blood sugar levels and prevent severe complications like blood vessel and nerve damage.

Trong phòng thí nghiệm nghiên cứu của chúng tôi, chúng tôi sử dụng tế bào gốc phôi để tạo ra các tế bào beta sản xuất insulin — loại tế bào bị hệ thống miễn dịch phá hủy ở những người mắc bệnh tiểu đường loại 1. Việc mất đi các tế bào beta sản xuất insulin này khiến bệnh nhân phải phụ thuộc vào tiêm insulin để kiểm soát lượng đường trong máu và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng như tổn thương mạch máu và thần kinh.

Insulin therapy does not relieve the emotional load of living with Type 1 diabetes. It also does not fully replace the dynamic function of the body’s own beta cells, so many people with Type 1 diabetes still experience long-term health problems.

Liệu pháp insulin không làm giảm gánh nặng tinh thần khi sống chung với bệnh tiểu đường loại 1. Nó cũng không thay thế hoàn toàn chức năng năng động của các tế bào beta tự nhiên của cơ thể, vì vậy nhiều người mắc bệnh tiểu đường loại 1 vẫn gặp phải các vấn đề sức khỏe lâu dài.

To overcome this, researchers are making lab grown stem cell-derived beta cells to try to restore the body’s ability to produce insulin. Recent clinical trials have shown promising results of transplanting these cells into individuals with Type 1 diabetes:

Để khắc phục điều này, các nhà nghiên cứu đang tạo ra các tế bào beta có nguồn gốc từ tế bào gốc được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm nhằm cố gắng khôi phục khả năng sản xuất insulin của cơ thể. Các thử nghiệm lâm sàng gần đây đã cho thấy kết quả đầy hứa hẹn khi cấy ghép các tế bào này vào những người mắc bệnh tiểu đường loại 1:

Vertex Pharmaceuticals transplanted beta cells derived from embryonic stem cells into 12 patients with Type 1 diabetes, and 10 (83 per cent) were able to stop insulin injections within six months.

Vertex Pharmaceuticals đã cấy ghép các tế bào beta có nguồn gốc từ tế bào gốc phôi vào 12 bệnh nhân tiểu đường loại 1, và 10 người (83 phần trăm) đã có thể ngừng tiêm insulin trong vòng sáu tháng.

A research team from China reprogrammed a Type 1 diabetes patient’s fat cells into induced pluripotent stem cells, turned the induced pluripotent stem cells into beta cells, and then transplanted them under the patient’s abdominal muscle. Remarkably, the recipient became insulin-independent 75 days after surgery and remained so for at least 12 months.

Một nhóm nghiên cứu từ Trung Quốc đã tái lập trình các tế bào mỡ của một bệnh nhân tiểu đường loại 1 thành tế bào gốc vạn năng cảm ứng, sau đó biến các tế bào gốc vạn năng cảm ứng này thành tế bào beta, và cấy chúng dưới cơ bụng của bệnh nhân. Đáng chú ý, người nhận đã trở nên độc lập với insulin 75 ngày sau phẫu thuật và duy trì tình trạng này ít nhất 12 tháng.

These early trials show that stem cell-derived beta cells can survive, mature and function after transplantation into patients. But challenges remain, including ensuring cells fully develop into the cell type of interest, producing cells safely and efficiently at large scales and preventing immune rejection.

Những thử nghiệm ban đầu này cho thấy các tế bào beta có nguồn gốc từ tế bào gốc có thể sống sót, trưởng thành và hoạt động sau khi được cấy ghép vào bệnh nhân. Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức, bao gồm việc đảm bảo các tế bào phát triển hoàn toàn thành loại tế bào mong muốn, sản xuất tế bào an toàn và hiệu quả trên quy mô lớn, và ngăn ngừa sự đào thải miễn dịch.

How can stem cells avoid immune rejection?

Tế bào gốc có thể tránh bị đào thải miễn dịch bằng cách nào?

Lab-grown cells have different genetics from the patient, so the patient’s immune system attacks the transplanted cells as “non-self.”

Các tế bào nuôi cấy trong phòng thí nghiệm có bộ gen khác với bệnh nhân, vì vậy hệ miễn dịch của bệnh nhân sẽ tấn công các tế bào được cấy ghép như là “vật lạ.”

Researchers and physicians are hoping to overcome this problem by using induced pluripotent stem cells that carry the patient’s own DNA. However, even “self-derived” cells can behave unpredictably after months of reprogramming and growth in the lab, so immune rejection remains a risk.

Các nhà nghiên cứu và bác sĩ đang hy vọng khắc phục vấn đề này bằng cách sử dụng tế bào gốc vạn năng cảm ứng mang DNA của chính bệnh nhân. Tuy nhiên, ngay cả các tế bào “có nguồn gốc từ chính cơ thể” cũng có thể hoạt động không thể đoán trước sau nhiều tháng tái lập trình và nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, do đó đào thải miễn dịch vẫn là một rủi ro.

And in diseases like Type 1 diabetes, the cells can still be destroyed by the same autoimmune response that caused the disease in the first place.

Và trong các bệnh như tiểu đường loại 1, các tế bào vẫn có thể bị phá hủy bởi chính phản ứng tự miễn dịch đã gây ra bệnh ban đầu.

While immune-suppressing drugs are currently used to prevent rejection, they carry serious risks that outweigh the benefits for most patients.

Mặc dù các loại thuốc ức chế miễn dịch hiện được sử dụng để ngăn ngừa đào thải, chúng lại mang theo những rủi ro nghiêm trọng lớn hơn lợi ích đối với hầu hết bệnh nhân.

Researchers are now exploring ways to prevent cell rejection without the need for immune-suppressing drugs, such as using protective capsules that shield the transplanted cells or introducing genetic changes that help the cells “hide” from the immune system.

Các nhà nghiên cứu hiện đang khám phá các cách để ngăn ngừa đào thải tế bào mà không cần thuốc ức chế miễn dịch, chẳng hạn như sử dụng các viên nang bảo vệ để che chắn các tế bào được cấy ghép hoặc đưa vào các thay đổi di truyền giúp các tế bào “ẩn mình” khỏi hệ miễn dịch.

The promise of immune-evasive genetically modified cells was recently demonstrated in a 2025 study when researchers transplanted gene-edited cells into a patient with Type 1 diabetes without using any immune-suppressing drugs. Remarkably, the patient showed no immune response to the transplanted cells, which survived, secreted insulin and improved blood sugar control over 12 weeks.

Tiềm năng của các tế bào biến đổi gen có khả năng né tránh miễn dịch gần đây đã được chứng minh trong một nghiên cứu năm 2025 khi các nhà nghiên cứu cấy ghép các tế bào chỉnh sửa gen vào một bệnh nhân tiểu đường loại 1 mà không sử dụng bất kỳ loại thuốc ức chế miễn dịch nào. Đáng chú ý, bệnh nhân không có phản ứng miễn dịch nào đối với các tế bào được cấy ghép, những tế bào này đã sống sót, tiết insulin và cải thiện kiểm soát đường huyết trong suốt 12 tuần.

This breakthrough highlights the potential of immune-evasive cell therapies to overcome one of the biggest obstacles in regenerative medicine.

Bước đột phá này làm nổi bật tiềm năng của liệu pháp tế bào né tránh miễn dịch trong việc vượt qua một trong những trở ngại lớn nhất của y học tái tạo.

The road ahead

Con đường phía trước

Stem cells offer an extraordinary toolkit for scientific research and medicine. Researchers are getting better at turning these pluripotent cells into specialized tissues and the first successful clinical trials are already here. However, these therapies are still experimental and not yet approved by Health Canada or the Food and Drug Administration in the United States.

Tế bào gốc mang lại một bộ công cụ vô giá cho nghiên cứu khoa học và y học. Các nhà nghiên cứu ngày càng thành thạo trong việc biến những tế bào đa năng này thành các mô chuyên biệt và các thử nghiệm lâm sàng thành công đầu tiên đã xuất hiện. Tuy nhiên, các liệu pháp này vẫn còn mang tính thử nghiệm và chưa được Bộ Y tế Canada hoặc Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ phê duyệt.

Patients should be cautious of unapproved stem cell therapies and always consult their health-care professional before joining approved clinical trials. The progress made so far brings real hope that future stem cell therapies could improve the lives of people living with chronic diseases.

Bệnh nhân nên thận trọng với các liệu pháp tế bào gốc chưa được phê duyệt và luôn tham khảo ý kiến chuyên gia chăm sóc sức khỏe của họ trước khi tham gia các thử nghiệm lâm sàng đã được chấp thuận. Những tiến bộ đạt được cho đến nay mang lại hy vọng thực rằng các liệu pháp tế bào gốc trong tương lai có thể cải thiện cuộc sống của những người mắc bệnh mãn tính.

Jennifer Bruin receives funding from CIHR, NSERC, Canada Research Chairs Program, and the National Killam Program

Jennifer Bruin nhận tài trợ từ CIHR, NSERC, Chương trình Ghế nghiên cứu Canada, và Chương trình Killam Quốc gia.

Bailey Laforest does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Bailey Laforest không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần tại hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào được hưởng lợi từ bài viết này, và đã không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào liên quan ngoài chức danh học thuật của họ.