Tại sao tôi lại thức dậy mệt mỏi sau những giấc mơ sống động?
Why do I wake up so tired after vivid dreams?
Some mornings when you wake up, your head is fuzzy, your body is heavy, and you don’t feel rested. It felt like you were dreaming all night.
Có những buổi sáng khi bạn thức dậy, đầu bạn cảm thấy lú lẫn, cơ thể nặng trĩu, và bạn không cảm thấy được nghỉ ngơi. Cảm giác như thể bạn đã mơ suốt cả đêm vậy.
But did all that dreaming actually wear you out? Let’s look at what the science says.
Nhưng liệu việc mơ suốt đêm có thực sự khiến bạn kiệt sức không? Hãy cùng xem khoa học nói gì nhé.
We all dream, but not everyone remembers it
Chúng ta đều mơ, nhưng không phải ai cũng nhớ được.
Most dreaming occurs during rapid eye movement (REM) sleep, which makes up 20–25% of our total sleep time.
Hầu hết các giấc mơ xảy ra trong giai đoạn ngủ chuyển động mắt nhanh (REM) , chiếm 20–25% tổng thời gian ngủ của chúng ta.
We have four to six rounds of REM throughout the night, with each round growing longer as morning approaches. We all dream, and most of us dream multiple times a night, whether we remember it or not.
Chúng ta có từ bốn đến sáu chu kỳ REM suốt đêm, và mỗi chu kỳ sẽ dài hơn khi sáng sớm đến. Tất cả chúng ta đều mơ, và hầu hết chúng ta mơ nhiều lần trong một đêm, dù chúng ta có nhớ hay không.
If you wake up during or just after a REM period, you are more likely to remember what you were dreaming.
Nếu bạn thức dậy trong hoặc ngay sau một giai đoạn REM, bạn có nhiều khả năng nhớ những gì mình đã mơ.
Whether you remember a dream can also depend on the emotional intensity of the dream and whether you briefly wake up in the night, as well as differences in how individual brains store memories overnight.
Việc bạn có nhớ giấc mơ hay không cũng có thể phụ thuộc vào cường độ cảm xúc của giấc mơ và việc bạn có thức dậy ngắn trong đêm hay không, cũng như sự khác biệt trong cách bộ não cá nhân lưu trữ ký ức qua đêm.
People who regularly remember vivid, emotionally intense dreams tend to have lighter, more broken sleep.
Những người thường xuyên nhớ những giấc mơ sống động, giàu cảm xúc có xu hướng ngủ nông hơn và gián đoạn hơn.
What happens in your brain when you dream?
Bộ não của bạn hoạt động thế nào khi bạn mơ?
During REM sleep, your brain is running almost as hard as it does when you are awake, firing away, while your body lies completely still. Your muscles are essentially paralysed, which stops you acting out what’s happening in the dream.
Trong giấc ngủ REM, bộ não của bạn hoạt động gần như mạnh mẽ như khi bạn thức, liên tục truyền tín hiệu, trong khi cơ thể bạn hoàn toàn bất động. Các cơ của bạn về cơ bản bị tê liệt, điều này ngăn bạn hành động theo những gì đang xảy ra trong giấc mơ.
At the same time, the parts of the brain that handle emotion – the amygdala, hippocampus and thalamus – are highly active. The prefrontal cortex, which normally keeps things rational and logical, is much less engaged.
Đồng thời, những phần của não bộ xử lý cảm xúc – hạch hạnh nhân, hồi hải mã và đồi thị – lại hoạt động rất mạnh. Vỏ não trước trán, bộ phận thường giữ cho mọi thứ hợp lý và logic, lại ít tham gia hơn nhiều.
So you get vivid, emotionally charged experiences that feel completely real but make no logical sense. That part is normal.
Vì vậy, bạn có những trải nghiệm sống động, đầy cảm xúc, khiến bạn cảm thấy hoàn toàn thật nhưng lại không có ý nghĩa logic. Điều đó là bình thường.
How long do dreams last? And are we any good at judging?
Giấc mơ kéo dài bao lâu? Và liệu chúng ta có giỏi đánh giá không?
Most people assume dreams are brief, fragmented flashes.
Hầu hết mọi người cho rằng giấc mơ chỉ là những đoạn lóe lên ngắn ngủi, rời rạc.
In fact, the evidence suggests otherwise. REM sleep dreams appear to unfold roughly in real time.
Trên thực tế, bằng chứng cho thấy điều ngược lại. Giấc mơ trong giai đoạn REM dường như diễn ra gần như theo thời gian thực.
When researchers have woken people from REM sleep and asked them to describe their dream, the length of their account closely matches the duration spent in the dreaming stage of sleep (REM episode) . A dream that feels like 20 minutes was probably about that long in real life.
Khi các nhà nghiên cứu đánh thức người khác khỏi giấc ngủ REM và yêu cầu họ mô tả giấc mơ, độ dài lời kể của họ khớp chặt chẽ với thời gian thực tế dành trong giai đoạn mơ (tập REM) . Một giấc mơ cảm thấy kéo dài 20 phút có lẽ thực tế cũng dài khoảng chừng đó.
Where people go wrong is estimating how much of the whole night they spent dreaming. A stressful or vivid dream feels longer and stays with you. A dull one vanishes before you even open your eyes.
Sai lầm của mọi người là ước tính lượng thời gian họ mơ trong suốt cả đêm. Một giấc mơ căng thẳng hoặc sống động sẽ có cảm giác dài hơn và đọng lại trong bạn. Một giấc mơ nhàm chán thì tan biến trước khi bạn kịp mở mắt.
On top of that, we mostly remember dreams we actually woke up during.
Hơn nữa, chúng ta chủ yếu nhớ những giấc mơ mà chúng ta thực sự tỉnh dậy trong quá trình đó.
Someone who was sure they dreamed all night probably had a completely normal night of REM sleep. They just happened to wake during the emotionally charged parts, and those are the ones that stuck.
Một người chắc chắn rằng họ đã mơ suốt đêm có lẽ chỉ đơn thuần là đã có một đêm ngủ REM hoàn toàn bình thường. Họ chỉ tình cờ thức dậy trong những đoạn có cảm xúc mạnh, và đó là những đoạn đã in sâu vào trí nhớ.
So does dreaming itself actually tire you out?
Vậy giấc mơ tự nó có thực sự khiến bạn mệt mỏi không?
During REM sleep, your brain isn’t resting in the way deep sleep allows. Even so, brain imaging studies suggest this energy use alone doesn’t account for the fatigue people feel after a heavy night of dreaming.
Trong giấc ngủ REM, não của bạn không được nghỉ ngơi theo cách mà giấc ngủ sâu cho phép. Tuy nhiên, các nghiên cứu hình ảnh não bộ cho thấy việc tiêu thụ năng lượng này tự nó không giải thích được sự mệt mỏi mà mọi người cảm thấy sau một đêm mơ nhiều.
Dreaming on its own does not seem to impact your sleep quality unless it tips into nightmares.
Bản thân việc mơ không có vẻ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của bạn trừ khi nó biến thành ác mộng.
The more straightforward explanation is this: if you remember a dream, you almost certainly woke up during it. Those wake-ups, even the ones you barely register, take time away from deep sleep.
Giải thích đơn giản hơn là: nếu bạn nhớ một giấc mơ, bạn gần như chắc chắn đã thức dậy trong lúc mơ. Những lần thức giấc đó, ngay cả những lần bạn hầu như không nhận ra, cũng làm mất thời gian ngủ sâu.
These wake-ups also give the brain less opportunity to clear a waste product called adenosine. During the day, adenosine builds up in the brain. As it accumulates, the pressure to sleep grows. One of sleep’s main jobs is to flush this out, and it does that most effectively during deep sleep. Wake up before it’s done and you might find yourself more tired the next day.
Những lần thức giấc này cũng khiến não ít cơ hội hơn để loại bỏ một sản phẩm chất thải gọi là adenosine. Ban ngày, adenosine tích tụ trong não. Khi nó tích lũy, áp lực buồn ngủ sẽ tăng lên. Một trong những nhiệm vụ chính của giấc ngủ là loại bỏ chất này, và nó thực hiện điều đó hiệu quả nhất trong giấc ngủ sâu. Nếu bạn thức dậy trước khi quá trình này hoàn tất, bạn có thể cảm thấy mệt mỏi hơn vào ngày hôm sau.
Waking from REM sleep is also harder on the body than waking from lighter stages. It can produce sleep inertia, that thick, foggy state in which your brain refuses to come online. The tiredness is not a consequence of dreaming: it’s a consequence of when you woke up and what stage you were pulled from.
Thức dậy từ giấc ngủ REM cũng khó khăn hơn cho cơ thể so với việc thức dậy từ các giai đoạn nhẹ hơn. Nó có thể gây ra quán tính giấc ngủ (sleep inertia) , trạng thái dày đặc, mơ hồ khiến não bạn từ chối hoạt động. Sự mệt mỏi không phải là hậu quả của việc mơ: nó là hậu quả của việc bạn thức dậy khi nào và bạn bị kéo ra khỏi giai đoạn nào.
Consider the quality of your sleep
Hãy xem xét chất lượng giấc ngủ của bạn
When sleep is cut short or is repeatedly broken, the brain makes up for lost REM time on subsequent nights, spending a higher proportion of sleep in that stage. This is called REM rebound.
Khi giấc ngủ bị rút ngắn hoặc bị gián đoạn nhiều lần, não bộ sẽ bù đắp thời gian REM bị mất vào những đêm sau, dành tỷ lệ ngủ cao hơn ở giai đoạn này. Hiện tượng này được gọi là hồi ứng REM (REM rebound) .
REM rebound is a compensatory response rather than a problem in itself. The actual problem is whatever is causing the sleep disruption.
Hồi ứng REM là một phản ứng bù đắp chứ không phải là vấn đề tự thân. Vấn đề thực sự là bất cứ điều gì đang gây ra sự gián đoạn giấc ngủ.
If you regularly remember most of your dreams, feel like the number of dreams you have has increased, or find yourself waking up tired most mornings, your fragmented sleep may mean the brain isn’t getting the deep, restorative stages it needs.
Nếu bạn thường xuyên nhớ hầu hết những giấc mơ của mình, cảm thấy số lượng giấc mơ tăng lên, hoặc thấy mình thức dậy mệt mỏi hầu hết các buổi sáng, thì giấc ngủ bị phân mảnh của bạn có thể cho thấy não bộ không nhận được các giai đoạn sâu, phục hồi cần thiết.
If this describes you, and it affects how you feel and function through the day, it’s worth having a conversation with your doctor.
Nếu điều này mô tả về bạn, và nó ảnh hưởng đến cảm giác cũng như khả năng hoạt động của bạn trong ngày, thì bạn nên trao đổi với bác sĩ của mình.
Yaqoot Fatima receives funding from NHMRC, MRFF and Beyond Blue. She is affiliated with Sleep Health Foundation
Yaqoot Fatima nhận tài trợ từ NHMRC, MRFF và Beyond Blue. Cô ấy trực thuộc Quỹ Sức khỏe Giấc ngủ (Sleep Health Foundation) .
Danielle Wilson and Nisreen Aouira do not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and have disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.
Danielle Wilson và Nisreen Aouira không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào được hưởng lợi từ bài viết này, và đã không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào liên quan ngoài vị trí học thuật của họ.
Có thể bạn quan tâm
-
Thách thức trong chẩn đoán các khối u vùng bụng không có đặc điểm hình ảnh điển hình: Từ chẩn đoán nhầm u tuyến nang tụy đến u tủy thượng thận và phản ứng xử trí trong mổ
Diagnostic Challenges of Abdominal Tumors Without Typical Imaging Features: From Misdiagnosis of Pancreatic Cystadenoma to Adrenal Pheochromocytoma and the Intraoperative Response
Haoyang Huang; Dingwei Xu; Zhangbin Chen; Jie Huang. American Journal of Case Reports. doi: 10.12659/AJCR.950574. Open access.
-
Chăm sóc tích hợp dựa vào cộng đồng so với tại cơ sở y tế cho người nhiễm HIV, mắc bệnh đái tháo đường và tăng huyết áp ở vùng cận Sahara châu Phi (INTE-COMM): một thử nghiệm ngẫu nhiên cụm, đa quốc gia, nhãn mở
Integrated community-based versus facility-based care for people with HIV, diabetes, and hypertension in sub-Saharan Africa (INTE-COMM): an open-label, multicountry, cluster-randomised trial
Lancet. 2026 Mar 14;407(10533):1084-1094. doi: 10.1016/S0140-6736(25)02641-8.
-
Ngưng thở khi ngủ ảnh hưởng đến nhiều thứ hơn là chỉ giấc ngủ ngon – 2 nhà khoa học thần kinh phác thảo các rủi ro và nhu cầu chẩn đoán tốt hơn
Sleep apnea compromises far more than a good night’s rest – 2 neuroscientists outline the risks and the need for better diagnosis