dontbemed

Hướng dẫn lâm sàng theo y học chứng cứ

Y tế thế giới

Vitamin B12: chất dinh dưỡng thiết yếu với mối liên hệ phức tạp với ung thư

Vitamin B12: the essential nutrient with a complicated cancer link

Vitamin B12: chất dinh dưỡng thiết yếu với mối liên hệ phức tạp với ung thư
Show
Hide
EN – VI
VI – EN

We’ve all heard the advice: eat your fruit and vegetables, get your vitamins, and stay healthy. For the most part, that guidance holds up. But some nutrients have a more complicated story, and vitamin B12 is a fascinating example.

Chúng ta đều nghe lời khuyên: ăn trái cây và rau củ, bổ sung vitamin, và giữ gìn sức khỏe. Phần lớn, những lời khuyên đó là đúng. Nhưng một số chất dinh dưỡng có câu chuyện phức tạp hơn, và vitamin B12 là một ví dụ hấp dẫn.

Also known as cobalamin, B12 is essential for life. It helps the body produce red blood cells, keeps the nervous system functioning, and plays a central role in how cells copy and repair DNA.

Còn được gọi là cobalamin, B12 là chất thiết yếu cho sự sống. Nó giúp cơ thể sản xuất hồng cầu, duy trì chức năng của hệ thần kinh, và đóng vai trò trung tâm trong việc các tế bào sao chép và sửa chữa DNA.

B12 is found naturally in animal products such as meat, fish, eggs, milk and cheese. Some cereals and breads are also fortified with it, helping people who do not eat meat get enough. Most people following a varied diet get the recommended amount, but vegans, people with certain gut conditions and older adults who absorb nutrients less efficiently may need supplements.

B12 có sẵn tự nhiên trong các sản phẩm động vật như thịt, cá, trứng, sữa và phô mai. Một số loại ngũ cốc và bánh mì cũng được bổ sung chất này, giúp những người không ăn thịt vẫn nhận đủ. Hầu hết mọi người ăn uống đa dạng đều nhận được lượng khuyến nghị, nhưng người ăn thuần chay, người có một số vấn đề về đường ruột và người lớn tuổi hấp thụ chất dinh dưỡng kém có thể cần bổ sung.

Figure
Most people can get sufficient vitamin B12 from their diet. Tatjana Baibakova/Shutterstock
Hầu hết mọi người có thể nhận đủ vitamin B12 từ chế độ ăn uống. Tatjana Baibakova/Shutterstock

Without enough B12, things can go wrong, sometimes seriously, especially if deficiency is not recognised and treated. Yet in recent years, researchers have been asking whether high levels of B12 intake or high levels of B12 in the blood could be linked to cancer.

Nếu không đủ B12, mọi thứ có thể trở nên tồi tệ, đôi khi là nghiêm trọng, đặc biệt nếu tình trạng thiếu hụt không được nhận biết và điều trị. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu đã đặt câu hỏi liệu việc hấp thụ B12 ở mức cao hoặc nồng độ B12 cao trong máu có thể liên quan đến ung thư hay không.

Staying balanced

Duy trì sự cân bằng

The body is constantly making new cells. Every time a cell divides, it needs to copy its DNA accurately. Vitamin B12 is critical to that process. When levels are too low, DNA can be copied incorrectly, leading to mutations that, over many years, may increase the risk of certain cancers, particularly colon cancer. This is why B12 deficiency is taken seriously.

Cơ thể liên tục tạo ra các tế bào mới. Mỗi khi một tế bào phân chia, nó cần sao chép DNA của mình một cách chính xác. Vitamin B12 rất quan trọng đối với quá trình này. Khi mức độ quá thấp, DNA có thể bị sao chép không chính xác, dẫn đến các đột biến mà qua nhiều năm có thể làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh ung thư nhất định, đặc biệt là ung thư đại tràng. Đây là lý do tại sao tình trạng thiếu B12 được xem xét nghiêm túc.

A 2025 case-control study from Vietnam found what researchers described as a U-shaped relationship between B12 intake and cancer risk, with both lower and higher intakes associated with increased risk. Because this kind of study can show an association but cannot prove cause and effect, the takeaway is not that B12 is dangerous. It is that balance matters.

Một nghiên cứu đoàn hệ đối chứng năm 2025 từ Việt Nam đã phát hiện mối quan hệ hình chữ U giữa lượng B12 nạp vào và nguy cơ ung thư, với cả mức nạp thấp và cao đều liên quan đến tăng nguy cơ. Vì loại nghiên cứu này chỉ có thể cho thấy mối liên hệ chứ không thể chứng minh nguyên nhân và kết quả, nên bài học rút ra không phải là B12 nguy hiểm. Mà là sự cân bằng là điều quan trọng.

It might seem logical that if B12 helps healthy cells thrive, taking extra doses should offer extra protection against cancer. But research does not fully support this. Vitamin B12 supports cell growth generally, not only the growth of healthy cells. One concern is that, if pre-cancerous cells are already present, very high availability of growth-supporting nutrients such as B12 could, in theory, support their growth too. But this remains difficult to prove in humans.

Có thể có vẻ hợp lý rằng nếu B12 giúp các tế bào khỏe mạnh phát triển, thì việc bổ sung liều cao hơn sẽ mang lại sự bảo vệ bổ sung chống lại ung thư. Nhưng nghiên cứu không hoàn toàn ủng hộ điều này. Vitamin B12 hỗ trợ sự phát triển của tế bào nói chung, chứ không chỉ riêng sự phát triển của các tế bào khỏe mạnh. Một mối lo ngại là, nếu các tế bào tiền ung thư đã hiện diện, thì việc có sẵn các chất dinh dưỡng hỗ trợ tăng trưởng rất cao như B12 về mặt lý thuyết cũng có thể hỗ trợ sự phát triển của chúng. Nhưng điều này vẫn khó chứng minh ở người.

Overall, studies of high-dose B vitamin supplements taken over long periods have not shown clear protective effects against cancer incidence or cancer deaths. One analysis did report a reduced risk of melanoma, but this was a cancer-specific finding rather than evidence that high-dose B vitamins prevent cancer generally. Some observational research has also suggested a slight increase in lung cancer risk linked to long-term, high-dose B6 and B12 supplementation, particularly among men and smokers, although this kind of study cannot prove that the supplements caused the cancers.

Nhìn chung, các nghiên cứu về việc bổ sung vitamin B liều cao trong thời gian dài chưa cho thấy tác dụng bảo vệ rõ ràng nào đối với tỷ lệ mắc hoặc tử vong do ung thư. Một phân tích đã báo cáo giảm nguy cơ u hắc tố, nhưng đây là phát hiện cụ thể cho một loại ung thư chứ không phải bằng chứng cho thấy vitamin B liều cao ngăn ngừa ung thư nói chung. Một số nghiên cứu quan sát cũng gợi ý sự gia tăng nhẹ nguy cơ ung thư phổi liên quan đến việc bổ sung B6 và B12 liều cao trong thời gian dài, đặc biệt ở nam giới và người hút thuốc, mặc dù loại nghiên cứu này không thể chứng minh rằng các chất bổ sung đã gây ra ung thư.

Doctors have noticed that many cancer patients show unusually high levels of B12 in their blood. This raises an important question: does elevated B12 contribute to cancer, or can cancer itself cause B12 levels to rise?

Các bác sĩ nhận thấy rằng nhiều bệnh nhân ung thư có mức B12 trong máu cao bất thường. Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: nồng độ B12 tăng cao có góp phần gây ung thư, hay bản thân ung thư có thể gây tăng mức B12?

Research in 2022 concluded that high B12 in cancer patients is often an “epiphenomenon”. In other words, the vitamin appears alongside the disease but does not necessarily trigger it. Further research from 2024 reached a similar conclusion.

Nghiên cứu năm 2022 kết luận rằng B12 cao ở bệnh nhân ung thư thường là một “hiện tượng phụ” (epiphenomenon) . Nói cách khác, vitamin này xuất hiện cùng với bệnh nhưng không nhất thiết là nguyên nhân gây ra nó. Nghiên cứu tiếp theo từ năm 2024 cũng đi đến kết luận tương tự.

This effect is thought to involve two main mechanisms. First, tumours can affect the liver, which stores large amounts of B12. When the liver is damaged or under strain, it may release more B12 into the bloodstream. Second, some tumours may increase proteins that bind to B12 in the blood. This can push blood test readings higher without necessarily meaning the body’s cells are receiving or using more B12.

Hiệu ứng này được cho là liên quan đến hai cơ chế chính. Thứ nhất, khối u có thể ảnh hưởng đến gan, cơ quan lưu trữ một lượng lớn B12. Khi gan bị tổn thương hoặc căng thẳng, nó có thể giải phóng nhiều B12 hơn vào máu. Thứ hai, một số khối u có thể làm tăng các protein liên kết với B12 trong máu. Điều này có thể làm tăng chỉ số xét nghiệm máu mà không nhất thiết có nghĩa là các tế bào của cơ thể đang nhận hoặc sử dụng nhiều B12 hơn.

Useful indication

Chỉ báo hữu ích

Researchers are also recognising that elevated B12 may not be a cause of cancer, but it could be a useful marker of whether cancer is present or progressing. A large 2026 study found that colon cancer patients with very high B12 levels survived a median of around five years, compared with nearly eleven years for those with normal levels.

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy rằng nồng độ B12 cao có thể không phải là nguyên nhân gây ung thư, nhưng nó có thể là một dấu hiệu hữu ích cho biết liệu ung thư có hiện diện hay đang tiến triển hay không. Một nghiên cứu lớn năm 2026 cho thấy bệnh nhân ung thư đại tràng có mức B12 rất cao sống sót trung bình khoảng năm năm, so với gần mười một năm đối với những người có mức bình thường.

Similar patterns have been found in oral cancer and in patients receiving immunotherapy, where elevated B12 has been associated with poorer outcomes. This means that unexplained, persistent high B12, especially when it is not caused by supplements, should not be ignored. It may point to liver disease, blood disorders or an underlying cancer that has not yet been detected.

Những mô hình tương tự đã được tìm thấy ở ung thư miệng và ở bệnh nhân được điều trị bằng liệu pháp miễn dịch, nơi nồng độ B12 cao có liên quan đến kết quả kém hơn. Điều này có nghĩa là nồng độ B12 cao dai dẳng, không rõ nguyên nhân, đặc biệt là khi nó không do thực phẩm bổ sung gây ra, không nên bị bỏ qua. Nó có thể chỉ ra bệnh gan, rối loạn máu hoặc một loại ung thư tiềm ẩn chưa được phát hiện.

For most people, this is not something to worry about. B12 from a normal diet containing meat, fish, eggs, dairy or fortified foods is not usually the issue: it is very difficult to consume too much B12 from food alone. Deficiency remains a more common and better-established problem than excess.

Đối với hầu hết mọi người, đây không phải là điều đáng lo ngại. B12 từ chế độ ăn uống bình thường chứa thịt, cá, trứng, sữa hoặc thực phẩm tăng cường dinh dưỡng thường không phải là vấn đề: rất khó để tiêu thụ quá nhiều B12 chỉ từ thực phẩm. Thiếu hụt vẫn là vấn đề phổ biến và được xác lập rõ ràng hơn là dư thừa.

The concern is prolonged high-dose supplementation without medical advice, or a blood test showing persistently high B12 when someone is not taking supplements.

Mối quan tâm là việc bổ sung liều cao kéo dài mà không có lời khuyên y tế, hoặc kết quả xét nghiệm máu cho thấy nồng độ B12 cao dai dẳng khi người đó không dùng thực phẩm bổ sung.

The broader message is simple: more is not always better. Cancer cannot be prevented by loading up on any single vitamin. Long-term habits matter more: eating a balanced diet, exercising regularly, avoiding smoking, protecting your skin and attending routine health screenings.

Thông điệp rộng hơn rất đơn giản: nhiều hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn. Ung thư không thể được ngăn ngừa bằng cách nạp quá nhiều bất kỳ loại vitamin đơn lẻ nào. Thói quen lâu dài quan trọng hơn: ăn chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục thường xuyên, tránh hút thuốc, bảo vệ da và tham gia khám sức khỏe định kỳ.

So what about vitamin B12? Get enough through food or supplementation if you need it, especially if you are vegan, older or have a condition that affects absorption. But leave the megadoses on the shelf unless a doctor advises them. With B12, as with many nutrients, the goal is not as much as possible. It is the right amount.

Vậy còn vitamin B12 thì sao? Hãy nhận đủ qua thực phẩm hoặc bổ sung nếu bạn cần, đặc biệt nếu bạn là người ăn chay, lớn tuổi hoặc có tình trạng ảnh hưởng đến sự hấp thụ. Nhưng hãy để các liều siêu cao trên kệ trừ khi bác sĩ khuyên dùng. Đối với B12, cũng như nhiều chất dinh dưỡng khác, mục tiêu không phải là càng nhiều càng tốt. Mà là đúng liều lượng.

The authors do not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and have disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Các tác giả không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào được hưởng lợi từ bài viết này, và đã không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào liên quan ngoài vị trí học thuật của họ.